1/ Zasady:
- dobro dziecka
- powszechności opieki (obowiązkowa, gdy nie ma rodziców; z urzędu, każdy jest zobowiązany lecieć z ozorem)
- państwowego nadzoru opiekuńczego (sąd opiekuńczy)
- w zasadzie bezpłatna

2/ Organy opieki
- sąd opiekuńczy (zwierzchni)
- kurator sądowy (pomocniczy)
- opiekun (wyjątkowo kurator lub zarządca majątku)

3/ POWSTANIE OPIEKI
a/ ustanowienie – SĄD
Opiekę ustanawia się w następujących wypadkach:
1. rodzice dead
2. rodzice nieznani
3. nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych
4. zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej
5. ich władza została zawieszona
6. sąd karny orzekł pozbawienie ich praw rodzicielskich lub opiekuńczych
7. gdy władza rodzicielska nie została ojcu – mimo sądowego ustalenia ojcostwa – przyznana, a nie przysługuje także matce

b/ powołanie opiekuna – zasada: os. fiz. (!!opieka zakładowa – nie ma rozporządzania)
- jednoosobowa lub dwuosobowa (tylko w małżeństwie)
- nie może być opiekunem:
1. kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych
2. kto został pozbawiony praw publicznych albo rodzicielskich i opiekuńczych
- może być jeden dla kilku, jeśli nie godzi to w ich interesy

c/ objęcie opieki – przyrzeczenie przed sądem opiekuńczym, opiekun dostaje zaświadczenie (sąd może zwolnić do z ważnych powodów)

4/ TREŚĆ I SPRAWOWANIE OPIEKI.

A/ opieka obejmuje
- pieczę nad osobą (nadzór, zezwolenia, musi wysłuchać pupila)
- zarząd majątkiem
- reprezentację pupila

b/ ex lege stały nadzór sądu (zezwolenie na wszystkie ważniejsze sprawy musi mieć)
1. w postaci regularnych kontroli działalności opiekuna
2. nadzór doraźny – konkretne zarządzenia (grzywna grozi)
3. ustanowienie kuratora zastępującego opiekuna (przeszkoda tymczasowa)
4. nadzór akceptacyjny (zezwolenia)

c/ opiekun odpowiada wobec os. 3 za winę w nadzorze, a wobec pupila ex contractu za szkodę wyrządzoną nienależytym sprawowaniem opieki (przedawnienie 3 lata od ustania opieki / zwolnienia opiekuna)

d/ środki nadzoru SĄDU OPIEKUŃCZEGO
a. zaznajamianie się przez sąd na bieżąco z działalnością opiekuna
b. udzielanie mu wskazówek
c. żądanie od opiekuna wyjaśnień
d. składanie przez niego sprawozdań – 1 na rok
e. przedstawianie rachunków z zarządu majątkiem pupila – 1 na rok

5/ KONIEC OPIEKI

a/ USTANIE OPIEKI:
- małoletni – pełnoletni
- przywrócenie nad nim władzy rodzicielskiej
- małoletni umiera
b/ WYGAŚNIĘCIE FUNKCJI OPIEKUNA:
- z ustaniem opieki
- śmierć opiekuna
- zwolnienie przez sąd (zwrot zaświadczenia)
c/ SKUTKI a/ i b/
1. problem oddania przez opiekuna osobie do tego powołanej majątku małoletniego (art. 174)
2. kwestia rozliczenia się przez niego z zarządu tym majątkiem – w ciągu 3 mcy rachunek końcowy, tylko osobiście
3. problem załatwiania przez niego w okresie przejściowym pilnych spraw związanych z opieką – pilne sprawy ma obowiązek prowadzić dalej, przy ustaniu opieki dotyczy to tylko majątkowych

1. kuratela dziecka poczętego – ustaje z chwilą urodzenia się dziecka
2. kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo
3. kurator dla osoby ułomnej
4. kurator osoby nieobecnej
5. kurator zastępujący przedstawiciela ustawowego
6. kurator w sprawach o prawa stanu
7. kuratorzy powołani do zarządu majątkiem
8. kurator procesowy
9. kurator osoby prawnej
10. kurator spadku
11. kurator dla osoby psychicznej

Instytucje zbliżone do kurateli –

- doradca tymczasowy dla osoby, co do której zostaje wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie
- zarządca przedmiotów majątkowych wyłączonych w umowie darowizny lub w testamencie spod zarządu majątkiem dziecka sprawowanego przez rodziców
- wykonawca testamentu, zarządca nieruchomości ustanowiony w toku egzekucji

Kuratela jest w węższym zakresie niż opieka:
- przejściowa
- kuratelę ustanawia czasem także w interesie ogólnym
- opieka jest prawnorodzinna, a kuratela różnie
- kuratela może być ustanowiona także dla osób prawnych
- służy przede wszystkim interesom majątkowym
- kurator nie zawsze jest przedstawicielem ustawowym
- zazwyczaj odpłatna
do kurateli stosuje się odpowiednio przepisy o opiece, z uwzględnieniem przepisów szczególnych

kuratora ustanawia się w przypadkach w ustawie przewidzianych – ilekroć jest to bezwzględnie konieczne dla strzeżenia zasługującego na ochronę interesu indywidualnego lub społecznego (kurator do poszczególnej sprawy – ad actum)

sąd opiekuńczy lub inny, lub organ adm.
Z urzędu lub na wniosek

1/ Powstaje od urodzenia, wyjątki:
1. ubezwłasnowolnieni, pozbawieni praw rodzicielskich lub opiekuńczych
2. matka, która nie jest w sensie prawnym znana
3. uznanie – od daty, w której uznanie stało się skuteczne
4. sądowe ustalenie ojcostwa – gdy przyzna mu ją sąd
2/ Treść:
a/ piecza
b/ zarząd majątkiem (cz. faktyczne + cz. prawne + cz. procesowe)
- zwykły zarząd (zezwolenie sądu na przekroczenie)
- czysty dochód: na dziecko, nadwyżki – na potrzeby rodziny
c/ reprezentowanie dziecka ® wyjątki:
1. przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod władzą rodzicielską
2. przy czynnościach prawnych między dzieckiem a 1 z rodziców lub jego małżonkiem.
Wyjątki:
a. czynność polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka
b. dotyczy należnych dziecku środków utrzymania i wychowania (alimenty)
3/ Odpowiedzialność odszkodowawcza
® wobec dziecka: deliktowa i kontraktowa
® wobec os. 3: z reguły deliktowa
4/ Postaci rozstrzygnięć przy ingerencji:
1. pozbawienie władzy rodzicielskiej – trwała przeszkoda albo złe wykonywanie
2. ingerencja sądu karnego – kara dodatkowa przy niektórych przestępstwach lub środek zabezpieczający dla pijaka
3. zawieszenie wł. rodz. – przejściowa przeszkoda, opiekun
4. ograniczenie władzy z powodu nienależytego jej wykonywania – zarządzenie sądu
5. ingerencja sądu rodzinnego w trybie ustawy z 1982r o postępowaniu w sprawach nieletnich, odpowiadają przy demoralizacji
6. ograniczenie władzy 1 z rodziców gdy nie mogą jej wykonywać wspólnie

5/ Ustanie władzy rodzicielskiej
a/ zmiany w sytuacji osobistej dziecka lub rodziców (śmierć, ubezwłasnowolnienie, dorosło)
b/ orzeczenia sądowe powodujące zmianę w stanie cywilnym
c/ orzeczenia sądowe wyłączające władzę rodzicielską

6/ Pozostałe stosunki rodzice – dzieci
a/ wzajemne wspieranie się
b/ osobista styczność
c/ nazwisko
Zmiana nazwiska też w trybie administracyjnym; imię można zmienić w ciągu 6 m-cy od aktu urodzenia
1. zasada – nazwisko ojca. Oświadczenia w sprawie nazwisk dzieci przy okazji ślubu. Bachory z tego samego małżeństwa tak samo powinny się nazywać
2. bachor 14 letni powinien się wypowiedzieć co do zmiany
3. dziecko uznane przez ojca – jego nazwisko, ale niekoniecznie
4. sądowe ustalenie ojcostwa – brak nabycia nazwiska ojca z automatu. Na wniosek dziecka lub matki
5. ojcostwo nieustalone – nazwisko matki
6. oboje rodzice nieznani – nadaje sąd opiekuńczy
7. nazwisko ojczyma – na wniosek jego i matki, chyba że nosi już nazwisko ojca, chyba że na skutek sądowego ustalenia..

Dotyczące przysposabiającego
a. zgoda w postaci wniosku – prawo osobiste (jedyna osoba legitymowana czynnie)
b. odpowiednia różnica wieku (co najmniej około 18 lat, górnej granicy nie ma)
c. pełna zdolność do czynności prawnych
d. odpowiednie właściwości osobiste
e. przysposabiający musi być żywy. Wyjątki:
- jeśli z żądaniem przysposobienia wystąpiło małżeństwo
- następnie 1 z nich zmarł
- drugi dalej chce adoptować
- między żywym, zmarłym i dzieckiem powstała więź
na miejsce zmarłego wchodzi kurator
f. możliwość wychowywania dziecka bez nadmiernego dla przysposabiającego uszczerbku

Dot. os. 3, których przysposobienie dotyka (muszą się zgodzić)
a. rodziców dziecka (muszą się zgodzić, gdy mają władzę rodzicielską ograniczoną lub zawieszoną lub nie mają zd. Pr, dopiero po 6 tygodniach od urodzenia, można ją odwołać przed wszczęciem sprawy
b. małżonka przysposabiającego
c. opiekuna dziecka

2. Tryby przysposobienia

A/ kontraktowy
B/ sądowy: u nas: postępowanie nieprocesowe, szczególny tryb właściwy dla sądu opiekuńczego
Udział zainteresowanych (są wyjątki)
3. Skutek przysposobienia konstytutywny ex tunc
4. Trzy postacie przysposobienia:

• NIEPEŁNE – Nie niweczy to powiązań z rodzinąAnonimowe nie może być
• PEŁNE (rozwiązywalne)- Nowy stan cywilny przysposobionego, ale nie traci staregoRozwiązywalneUtrata władzy rodzicielskiej przez rodziców naturalnych jest ostatecznaSposoby utajnienia1/ wzmianka w akcie ur., której nie podaje się w odpisach2/ nowy akt urodzenia.
• PEŁNE (nierozwiązywalne, całkowite) – Anonimowe1/ utrata dotychczasowego stanu cywilnego – nie można ustalać2/ ujawnienie starego aktu ur. Tylko na żądanie sądu i pełnoletniego dziecka3/ nowe nazwisko4/ nie stoi na przeszkodzie ponowne przysposobienie za życia przysposabiającego5/ nie może małżonek6/ dziedziczenie na zas. Ogólnych7/ nierozwiązywalne

5. ADOPCJA ZAGRANICZNA – konwencja o prawach dziecka z 1991r stosowana bezpośrednio. Polskie dziecko może wyjechać za granicę tylko, gdy w kraju nie można znaleźć rodziców, chyba że jedzie do krewnych (powinowatych) lub ktoś adoptował już rodzeństwo

6. ROZWIĄZANIE PRZYSPOSOBIENIA
A/ całkowicie bezskuteczne, gdy ktoś adoptował – własne dziecko lub już przysposobione
B/ nie można umową ani na zgodny wniosek stron
C/ proces o rozwiązanie przysposobienia
Legitymowani: przysposobiony (ew. kurator), przysposabiający, prokurator (przeciwko obojgu)
D/ brak ograniczenia terminem (niedopuszczalne po śmierci przysposabiającego, chyba że zmarł w trakcie procesu)

7. PRZESŁANKI ROZWIĄZANIA
A/ ważne powody: rozkład więzi rodzinnej, odnalezienie rodziców małoletniego, rozwód przysposabiających
B/ dobro małoletniego dziecka
C/ wina – nie może żądać rozwiązania strona, która zawiniła

8. SKUTKI – wyrok konstytutywny ex nunc (!art. 126§1)
Wyjątki od zasady ustania skutku przysposobienia przez jego rozwiązanie:
1/ nazwisko – zachowuje (z ważnych powodów sąd może zezwolić na powrót do starego
2/ imię j.w.
3/ sąd może utrzymać obowiązek alimentacyjny

Proces o unieważnienie uznania dziecka – legitymacja: ten kto uznał, osoby które się zgodziły, dziecko, prokurator
Niedopuszczalne po śmierci dziecka
PRZESŁANKI – wady oświadczenia woli (poza pozornością)

Obalenie sądowego ustalenia ojcostwa oraz podważenie wyroku oddalającego powództwo o takie ustalenie – przez wznowienie postępowania

3/ Macierzyństwo – obowiązek zgłoszenia porodu w ciągu 14 dni, przy czym obowiązek ten ciąży kolejno na:
- ojcu
- kierowniku szpitala (położnej, lekarzu)
- matce

Zdarzeniem równoznacznym z ustaleniem macierzyństwa jest prawidłowo dokonany wpis do aktu urodzenia

4/ Dochodzenie macierzyństwa i ojcostwa przed sądem
- proces: postępowanie odrębne
- tylko osoby bezpośrednio i osobiście zainteresowane
- dominacja zasady prawdy obiektywnej
- wyrok deklaratywny, ex nunc, skuteczny erga omnes

5/ Zaprzeczenie macierzyństwa
- kobieta nie rodziła albo jakaś zamiana dzieci
- brak wpisu

DOWODY
1. dowód z niezdolności płciowej mężczyzny (do współżycia albo do zapłodnienia)
2. dowód z zestawienia czasu obcowania domniemanego ojca z matką ze stopniem rozwoju noworodka – na 6 mcy przed urodzeniem się dziecka
3. dowód związany z obcowaniem z matką w okresie jej zmniejszonej zdolności do zapłodnienia
dowód z podobieństwa – gdy dziecko ma minimum 3 lata, poprzedzony badaniem krwi
dowód z DNA
dowód z linii papilarnych, śliny czy właściwości smakowych człowieka (!)
4. krew

B. uznanie dziecka przez ojca, który się poczuwa
- powinien być biologiczny
- osobiście
- dziecko mężatki dopiero po zaprzeczeniu męża
- nie można uznać dziecka nieznanych rodziców
- zarówno małoletnie jak i pełnoletnie, poczęte
- dziecko kobiety niezamężnej może być uznane przed urodzeniem
- jednostronna czynność prawna – kulejąca bez zgody matki, dziecka
- bezwarunkowo i bezterminowo
- przed kierownikiem usc lub przed sądem opiekuńczym, konsulem polskim, notariusz (gdy tatuś in danger)
- ex tunc
C. ustalenie ojcostwa przez sąd
- dotyczy dzieci pozamałżeńskich
- LEGITYMACJA CZYNNA : dziecko, matka, prokurator
- LEGITYMACJA BIERNA : domownicy, ojciec
- PRZESŁANKI – domniemanie ojcostwa obalane przez dowody przyrodnicze – exceptio plurium concubentuum
- Orzeczenie deklaratywne

2/ Możliwości wycofania się

A. domniemanie tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, gdzie legitymowani są tylko:
- dziecko (od osiągnięcia pełnoletności do 3 lat po)
- mąż (6 m-cy od dnia, w którym się dowiedział o urodzeniu – przeciwko matce i dziecku)
- matka (6 m-cy od urodzenia, przeciwko ojcu i dziecku)
- terminy zawite
- rygory dowodowe
- niedopuszczalne po śmierci dziecka

PRZESŁANKI:
1. sytuacja typowa (gdy dziecko urodziło się po upływie 180 dnia od zawarcia małżeństwa)
obalenie domniemania ojcostwa może nastąpić tylko poprzez wykazanie niepodobieństwa, żeby mąż mógł być ojcem dziecka (np.: badanie krwi, bezpłodność)
2. sytuacja szczególna – dziecko urodziło się przed 180 dniem po zawarciu małżeństwa, a powództwo wytacza mąż matki
wystarcza oświadczenie męża (o. Wiedzy) że nie jest ojcem. Wyjątki:
a. jeżeli mąż obcował między 300 a 181 przed urodzeniem się dziecka
b. zawierając małżeństwo wiedział, że żona jest w ciąży
wtedy trzeba wykazać niepodobieństwo